Cyfrowy świat stał się naturalnym środowiskiem dorastania młodych ludzi, ale niesie ze sobą również poważne zagrożenia. Najnowszy raport NASK „Agresja i przemoc seksualna w Internecie” pokazuje skalę zjawiska cyberagresji wśród nastolatków oraz jej konsekwencje.
Wprowadzenie do problematyki
Cyfrowy świat jest naturalnym środowiskiem dla młodych ludzi, gdzie granice między życiem online i offline zacierają się. Niestety, rozwój Internetu niesie ze sobą również poważne zagrożenia, w tym przemoc na tle seksualnym i cyberagresję, które mogą powodować szkody równie dotkliwe jak te w świecie rzeczywistym. Raport „Agresja i przemoc seksualna w Internecie” został przygotowany przez Państwowy Instytut Badawczy NASK w ramach programu Ogólnopolska Sieć Edukacyjna (OSE), finansowanego pod nadzorem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Jego celem jest diagnoza skali zjawiska cyberagresji i cyberprzemocy seksualnej wśród nastolatków oraz oszacowanie skutecznych sposobów przeciwdziałania. Badanie zrealizowano w roku szkolnym 2023/2024 metodą CAWI na próbie 3937 uczniów w wieku 14–18 lat ze 160 szkół w całej Polsce.
Samotność młodych ludzi w obliczu zagrożeń
Jednym z najbardziej niepokojących ustaleń jest fakt, że trzy czwarte młodych osób, które doświadczyły przemocy seksualnej w Internecie, nie opowiedziało o tym nikomu – ani przyjaciołom, ani rodzicom, ani nauczycielom. Ta samotność wynika z obawy przed krytyką, ocenianiem, bagatelizowaniem problemu, a nawet ograniczeniem dostępu do Internetu. W konsekwencji dzieci często zostają same z trudnymi, traumatycznymi doświadczeniami, co może prowadzić do poważnych problemów psychicznych. Co więcej, większość młodych ludzi uważa, że sami powinni odpowiadać za swoje bezpieczeństwo i prywatność w sieci, podczas gdy to dorośli i instytucje publiczne powinni zapewniać ochronę.
Definicje i skala cyberprzemocy
Cyberprzemoc (cyberbullying) to forma agresji realizowana za pomocą mediów elektronicznych, mająca na celu wyrządzenie krzywdy lub dyskomfortu. Cyberagresja obejmuje szeroki zakres działań, od obraźliwych komentarzy po nękanie czy podszywanie się pod ofiarę.
Z badań wynika, że:
* Prawie co drugi nastolatek spotkał się z wyzywaniem, a co trzeci z ośmieszaniem i poniżaniem znajomych.
* Blisko 40% ofiar cyberprzemocy nie zgłosiło tej informacji i nie szukało pomocy.
* Prawie połowa respondentów (44,1%) czuła się bezpośrednio poszkodowana przez innych użytkowników Internetu.
* Najczęściej zgłaszanymi incydentami były włamania na konta e-mail i profile w mediach społecznościowych (15,8%), groźby przemocy w świecie rzeczywistym (13,8%) oraz kradzieże dóbr wirtualnych (13,7%).
* Większość młodych ludzi (70,7%) zadeklarowała, że pozostawiła dla siebie informację o doświadczeniu cyfrowej przemocy seksualnej.
* Tylko 29,3% respondentów podzieliło się swoim doświadczeniem cyfrowej agresji. Wśród nich najczęściej informowano przyjaciół/kolegów (49,1%), rodziców/opiekunów (23,4%) oraz chłopaków/dziewczyny (15,1%). Dziewczęta częściej dzieliły się swoimi doświadczeniami niż chłopcy (33,3% vs 24,2%).
Formy cyberagresji seksualnej i ich dotkliwość
Raport wskazuje na częste występowanie różnych form cyberagresji seksualnej:
* 28,1% nastolatków spotkało się z poniżającymi komentarzami związanymi z płcią.
* 24,4% nastolatków doświadczyło stalkingu lub nękania w Internecie.
* 19,8% nastolatków otrzymywało niestosowne komentarze, propozycje lub treści.
* Najbardziej dotkliwe doświadczenia dla nastolatków to otrzymywanie niechcianych treści i propozycji o charakterze seksualnym (26,8%), mowa nienawiści ze względu na płeć (23,1%) oraz cyberprześladowanie (20,4%).
* Dziewczęta częściej wskazywały otrzymywanie niechcianych materiałów/propozycji seksualnych jako najbardziej dotkliwe (31,1% vs 21,2% chłopców).
Tożsamość sprawców i obawy o prywatność
* Tylko 23,5% osób doświadczających cyberagresji seksualnej znało tożsamość sprawcy.
* Najczęściej wskazywanymi sprawcami byli rówieśnicy ze szkoły (24%), inni znajomi (23,2%) oraz osoby poznane w Internecie (20,6%).
* Dominujące obawy nastolatków w Internecie to kradzież danych (66%), włamania do smartfonów/komputerów (63,9%) oraz udostępnianie danych osobowych (61,7%). Dziewczęta częściej niż chłopcy obawiały się tych zagrożeń.
Seksting i jego motywacje
* Co czwarty nastolatek (25,8%) otrzymał propozycje przesłania swojego zdjęcia lub filmu o charakterze seksualnym (nagiego lub półnagiego). Dziewczęta częściej otrzymywały takie propozycje (33,6% vs 18,6% chłopców).
* 13,6% nastolatków przyznało, że wysłało innym własne zdjęcie lub nagranie o charakterze seksualnym. Starsi uczniowie (16-18 lat) częściej niż młodsi (14-15 lat) przesyłali takie materiały (16,9% vs 9,8%).
* Główne motywacje do tworzenia i przesyłania treści seksualnych to: chęć sprawienia przyjemności partnerowi (24,1%), motywacja finansowa (23,3%) oraz potrzeba zwrócenia uwagi (22,5%).
* Co siódmy respondent (15%) zauważył, że takie działania mogą wynikać z szantażu lub gróźb.
Normalizacja szkodliwych zachowań
Niepokojącym zjawiskiem jest normalizacja nieodpowiednich, a nawet przestępczych zachowań o charakterze seksualnym wśród młodzieży.
* Niemal co piąty uczeń (18,2%) uważa, że seksualne gesty i komentarze są w szkole czymś normalnym.
* Co ósmy (12,4%) postrzega śledzenie w świecie realnym jako akceptowalne.
* Co dziesiąty (9,9%) uznał za powszechne dotykanie drugiej osoby bez zgody.
* Podobny odsetek (9,8%) normalizował cyberflashowanie (otrzymywanie materiałów seksualnych przez telefon).
Wpływ na korzystanie z technologii
* Jedna trzecia pokrzywdzonych nastolatków (33,4%) odczuwała dyskomfort i/lub niepokój podczas korzystania z technologii cyfrowych po doświadczeniu cyberagresji seksualnej.
* 24,3% nastolatków ograniczyło wykorzystywanie technologii cyfrowych.
* Dziewczęta częściej niż chłopcy czuły dyskomfort i ograniczały użycie technologii po negatywnych doświadczeniach.
Wnioski i rekomendacje
Raport NASK „Agresja i przemoc seksualna w Internecie” prowadzi do fundamentalnego wniosku: cyberprzemoc i przemoc seksualna w Internecie muszą być traktowane jako poważne zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa młodych ludzi. Wymaga to zaangażowania rodziców, opiekunów, instytucji edukacyjnych oraz państwa. Młodzież potrzebuje realnego wsparcia – nie tylko technologicznej ochrony, ale przede wszystkim bezpiecznej przestrzeni do rozmowy i budowania zaufania. Konieczne są szeroko zakrojone działania profilaktyczne promujące pozytywne wzorce zachowania w sieci.
Zapoznaj się z raportem:
– Agresja i przemoc seksualna w internecie (.pdf)
