NASK Państwowy Instytut Badawczy zaprezentował najnowszą edycję kompleksowego raportu „Nastolatki”, który od ponad dekady stanowi najważniejsze źródło wiedzy o cyfrowym życiu młodych Polaków.
Badanie, przeprowadzone we wrześniu i październiku 2024 roku na reprezentatywnej grupie 3655 uczniów i 918 rodziców, rysuje obraz pokolenia dorastającego w świecie, w którym granice między rzeczywistością a wirtualnością stają się coraz bardziej płynne.
Jak podkreślił wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, raport dostarcza bezcennej wiedzy, ponieważ młodzież potrzebuje nie tylko wsparcia i edukacji, ale przede wszystkim obecności i zrozumienia ze strony dorosłych. Wyniki tegorocznej edycji to impuls do ważnej społecznej dyskusji i fundament dla decyzji podejmowanych w domach, szkołach i na szczeblu politycznym.
Ile czasu nastolatki spędzają w sieci i co tam robią?
Wyniki pokazują, że internet jest stałym i intensywnym elementem codzienności młodzieży.
- Czas online: Nastolatki spędzają w internecie średnio 4 godziny i 59 minut w dni powszednie oraz 5 godzin i 16 minut w weekendy. To nieco mniej niż rekordowy wynik z 2022 roku, ale wciąż jest to znacząca część dnia.
- Dominacja smartfona: Król jest jeden – smartfon, z którego korzysta 93% nastolatków, umacniając swoją pozycję jako głównego narzędzia dostępu do sieci. Popularność laptopów (spadek z 58% do 36% w ostatnich latach) i tabletów systematycznie maleje.
- Aktywności z podziałem na płeć: Dziewczęta częściej wykorzystują internet do celów społecznych i emocjonalnych: słuchania muzyki (77%), komunikacji ze znajomymi (62%) i korzystania z mediów społecznościowych (40%). Dla chłopców główną aktywnością jest granie w gry online (70%).
- Cyfrowa wielozadaniowość: Aż 58% nastolatków często lub stale korzysta z internetu, wykonując jednocześnie inne czynności. Robią to podczas jedzenia (55%), zasypiania (50%), nauki (45%), a nawet w trakcie rozmów z rówieśnikami (33%) i rodzicami (17%).
Iluzoryczna kontrola rodziców – niepokojąca przepaść
Jednym z najbardziej alarmujących wniosków raportu jest ogromna rozbieżność między tym, jak rodzice postrzegają cyfrowy świat swoich dzieci, a tym, jak wygląda on w rzeczywistości.
- Zasady, których nie ma: 57% rodziców deklaruje, że ustala zasady korzystania z internetu. Potwierdza to jednak zaledwie co piąty nastolatek (21%). To statystyczna przepaść, która pokazuje, jak bardzo dorośli mylą się co do skuteczności swojego nadzoru.
- Mit kontroli nad pornografią: 58% rodziców twierdzi, że kontroluje dostęp dzieci do treści pornograficznych, ale tylko 18% nastolatków odczuwa ten nadzór jako skuteczny.
- Brak świadomości zagrożeń: Rodzice mają złudne przekonanie, że dziecko zwróci się do nich po pomoc w przypadku cyberprzemocy. Jednocześnie dorośli czterokrotnie rzadziej wiedzą o tym, że ich dzieci otrzymują nagie lub półnagie zdjęcia.
Cyberprzemoc, seksting i inne zagrożenia online
Skala zagrożeń w sieci pozostaje na alarmująco wysokim poziomie.
- Cyberprzemoc: Doświadcza jej co trzeci nastolatek, a niemal połowa ofiar (47%) nie podejmuje żadnych działań. Niepokoi zjawisko „normalizacji przemocy” – aż 17% młodzieży nie potrafi stwierdzić, czy doświadczyło agresji w sieci, co może oznaczać, że granice między przemocą a codziennością online zaczynają się zacierać.
- Kontakt z pornografią: Średni wiek pierwszego kontaktu z pornografią to obecnie 11 lat i 3 miesiące. Co trzeci nastolatek, który miał z nią styczność, ogląda ją regularnie.
- Seksting i ryzykowne zachowania: Ponad jedna czwarta nastolatków (28%) otrzymuje nagie lub półnagie zdjęcia. Popularne pozostają internetowe wyzwania (33% chłopców brało w nich udział) oraz oglądanie patostreamów (22% nastolatków).
Sztuczna Inteligencja – nowy, nieodłączny element życia
Po raz pierwszy raport szczegółowo analizuje wykorzystanie AI przez młodzież, co okazuje się zjawiskiem powszechnym, choć nie zawsze świadomym.
- Powszechne użycie: 7 na 10 nastolatków miało już kontakt z narzędziami AI. Najpopularniejszy jest ChatGPT (53%).
- AI w nauce i rozrywce: Sztuczna inteligencja służy głównie do nauki (48%) i odrabiania prac domowych (40%), ale także do rozrywki (23%) i z nudów (21%).
- Brak świadomości zagrożeń: Aż 63% badanych nie zna terminu „deepfake”. Jednocześnie 43% rodziców uważa, że ich dzieci w ogóle nie korzystają z AI, a kolejne 30% nie ma co do tego pewności.
Zapoznaj się z cyfrowym światem swojego dziecka
Raport „Nastolatki” to lektura obowiązkowa dla każdego rodzica, nauczyciela i opiekuna. Przedstawia obraz pokolenia, które dorasta w świecie cyfrowym, często bez odpowiedniego wsparcia i ochrony ze strony dorosłych. Wyniki badania pokazują pilną potrzebę lepszej edukacji cyfrowej oraz większego zaangażowania dorosłych w zapewnienie bezpieczeństwa młodym ludziom w sieci.
Zachęcam do zapoznania się z pełnymi wynikami badania, by lepiej zrozumieć wyzwania i możliwości, jakie niesie cyfrowa codzienność nastolatków. Tylko działając wspólnie, w oparciu o rzetelne dane, możemy skutecznie wspierać ich rozwój w dynamicznie zmieniającym się świecie.